FLİKOSTON

Bu sayfayı paylaş

Ekonomi

Ekonomik Modeller – Serbest Piyasa Ekonomisi (3)

Sevgili okurlar,

Bu hafta ekonomik sistemler serimizin üçüncüsünü yazacağım. Keyifli okumalar dilerim. Serinin ilk yazısı geleneksel ekonomi ve ikinci yazısı command ekonomiyi okumadıysanız, onları da okumanızı tavsiye ederim.

Serbest Piyasa Ekonomisi Nedir?

Serbest piyasa ekonomisi, tam rekabetin mevcut olduğu ve ekonomik faaliyetlerin devlet müdahalesi olmadan serbestçe yapıldığı, piyasadaki sorunlara devlet müdahalesi yerine fiyat değişiminin çözüm olarak sunulduğu ekonomik sistemdir. Fiyatların belirlenmesindeki 2 etken arz ve taleptir. Arz ve talebin değişimi doğrultusunda piyasanın olması gereken dengeyi bulacağı düşünülür ve devletten herhangi bir müdahale yapılması istenmez. Ekonomistler, piyasa odaklı ekonomik sisteme sahip ülkelerin daha iyi ekonomik sonuçlar ürettiğini kabul eder.

Adam Smith
Adam Smith

Serbest piyasa ekonomisinin en büyük destekçileri Adam Smith ve David Ricardo olmuştur. Smith’in “invisible hand” dediği görünmez bir elin devletin yaptığı düzenlemelere nazaran ekonomik faaliyetlerde daha verimli sonuçlar elde ettiği düşünülür. Buradaki görünmez el, piyasanın kendi dengesini arz ve taleple bulacağı fikridir. Dolayısıyla devletten herhangi bir müdahale yapılması istenmez.

Serbest Piyasa Ekonomisinin Temel Özellikleri

  • Özel mülk edinme özgürlüğü mevcut olan bu sistemde, rekabet yeniliği ve verimliliği tetikleyen ana etmendir. Rekabet edemeyenler ise toplumdan koparılır ve gelir eşitsizliğinde artışa sebep olur.
  • Herkes satın alma, satmak ve üretmede özgürdür ve insanlar kendi çıkarlarını gözettiğinden satın alırken en düşük fiyat aranırken, satarken en yüksek fiyata ürünler ya da hizmetler satılır. Ancak bu bencil davranışın uzun vadede bir şekilde ekonomiyi olumlu etkilediği düşünülür.
  • Var olan serbest rekabetle bir ürüne talep arttığında, ürünün fiyatı da artış gösterir. Sonuç olarak rekabette iyi olanlar piyasada kalmaya devam eder. Rekabet salt ürün ve hizmetlerde değil, iç gücünde de mevcuttur. Çalışanlar en iyi ücreti ararken, işverenler en yetkin çalışanı en düşük fiyata elde etmeye çalışır.
  • Fiyat değişiklikleri arz ve talebe dayanır demiştik. Talebi ise ürünün fiyatı, alıcının geliri, ikame ürünler, tüketici seçimleri etkiler.
  • Devletin rolü piyasanın çalışır olmasını sağlar. Devlet, rekabetin sınırlanmasını önlemeye çalışır.

Serbest Piyasa Ekonomisinin Artıları 

Üreticiler, tüketicilerin istekleri doğrultusunda üretimi şekillendirir. Tüketiciler rekabet ortamında daha fazla seçeneğe sahip olduğu için tüketici egemenliği mevcuttur. Bürokrasinin yokluğu maliyetleri düşürdüğünden üreticilere araştırma ve geliştirme için daha fazla olanak sağlar. Son olarak üretim kaynakları daha iyi tahsis edilir.

Serbest Piyasa Ekonomisinin Eksileri

Kar maksimizasyonu firmalar için en önemli amaç olduğundan, üreticiler düşük kaliteli ürünler üretilmesine sebep olur.  Kar maksimizasyonu uğruna firmalar etik olmayan bir çok ola başvurabilirler (çevre kirliliği, işçilerim fazla çalıştırılması vb). Karlı olmayan ürünlerin üretimi yapılmayacağından, devletin toplumun temel ihtiyaçlarını karşılaması gerekir. Öte yandan yetkinlikleri diğer çalışanlara nazaran düşük olduğundan yaşlı ve işsiz olanların piyasada iş bulması daha zor olacaktır.

Serbest Piyasa Ekonomisi

Haftaya görüşmek üzere!

Kaynakça

Bu sayfayı paylaş

İmhan Konulğa İstanbul doğumludur. İslam İktisadı alanında yüksek lisans eğitimini sürdürmektedir.

Yanıt

E-posta adresin yayınlanmayacakZaruri alanlar işaretlendi *

HTML etiket ve özellikleri kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>